Poradnik

Dlaczego AI zmyśla numery artykułów i jak temu zapobiec

Asystenci AI cytują artykuły, których nie ma, albo przypisują im to, czego nie mówią. Skąd to się bierze, trzy prawdziwe przykłady i jak pomaga oficjalny tekst.

Inne języki:EnglishDeutschEspañolFrançais

Asystenci AI zmyślają numery artykułów, bo odpowiadają na pytania o prawo z pamięci: model przechowuje wzorce, a nie oficjalny tekst, więc tworzy podstawę prawną, która wygląda dobrze, zamiast takiej, którą przeczytał. Rozwiązanie: asystent sprawdza przepis w oficjalnym źródle, zanim odpowie, i cytuje tylko to, co dostał. Wtedy każdy numer artykułu został znaleziony, zacytowany i podlinkowany, a nie wygenerowany.

Dlaczego model myli podstawy prawne?

Z trzech powodów, i żaden nie znika przy większym modelu:

  • Pamięć to nie tekst. Model uczył się prawa z tego, co było w sieci w czasie treningu: komentarzy, wpisów na forach, starych wersji. Odtwarza najbardziej prawdopodobne zdanie i najbardziej prawdopodobny numer artykułu, a nie ten obowiązujący.
  • Prawo ma daty. Przepis się zmienia, a jego stare brzmienie zostaje w danych treningowych. Bez daty model nie odróżni 2025 od 2026.
  • Podobne liczby. Ustawy są pełne progów, terminów i stawek, które różnią się jednym słowem. Model je miesza.

Jak to wygląda w praktyce?

Weźmy jedno pytanie: jaki jest limit zwolnienia podmiotowego z VAT w Polsce? Odpowiedź to 240 000 zł, art. 113 ust. 1 ustawy o VAT, od 1 stycznia 2026 r. W testach asystentów opartych na źródłach to jedno pytanie, zadane na wiele sposobów, dało trzy błędne odpowiedzi, każdą dlatego, że wyszukiwanie zwróciło niewłaściwy przepis:

Błędna odpowiedź Skąd naprawdę pochodzi
200 000 zł art. 145l, przepis przejściowy KSeF z własnym progiem 200 000 zł (i limit zwolnienia sprzed 2026 r.)
2 000 000 art. 2 pkt 25, status „małego podatnika”, liczony w euro, to coś innego
200 000 000 znowu art. 145l, odczytany tak, jakby określał zwolnienie

Każda to prawdziwa liczba z właściwej ustawy, przypięta do złego pytania. Wyszukiwanie zwróciło sąsiedni przepis z podobną liczbą, a odpowiedź wiernie go zacytowała. Wniosek: samo źródło nie zatrzyma błędnych cytatów, jeśli zwraca zły przepis, i dlatego czwarta zasada niżej jest tak samo ważna jak pierwsze trzy. Takie cytaty są groźne właśnie dlatego, że nie budzą podejrzeń przy pobieżnej lekturze.

Jak temu zapobiec?

  1. Najpierw wyszukaj, potem odpowiadaj. Daj asystentowi narzędzie, które przeszukuje oficjalny tekst jednolity, i niech wywołuje je przy każdym pytaniu prawnym. Przez MCP asystent taki jak Claude czy ChatGPT robi to sam, gdy narzędzie jest podłączone (jak).
  2. Cytuj tylko to, co znaleziono. Każdy numer artykułu w odpowiedzi musi pochodzić ze zwróconego przepisu, z linkiem. Nie ma przepisu, nie ma cytatu.
  3. Pytaj z datą. „Na dzień 31 grudnia 2025” daje brzmienie obowiązujące wtedy. Źródło, które przechowuje każdą wersję każdego przepisu, odpowie na to poprawnie.
  4. Testuj na prawdziwych pytaniach. Miej zestaw pytań ze sprawdzonymi odpowiedziami, zadanych językiem potocznym i formalnym, i uruchamiaj go przy każdej zmianie źródła albo promptu. Poprawka, która naprawia jedno sformułowanie, nie może zepsuć innego.

Co robi z tym VeriActa?

Jest zbudowana wokół tych czterech zasad. Każdy wynik cytuje przepis z oficjalnego tekstu jednolitego, z podstawą prawną w krajowym formacie i linkiem do źródła; zwraca brzmienie z dnia, o który pytasz; a każda zmiana w wyszukiwaniu jest najpierw sprawdzana na prawdziwych pytaniach i trafia do użytkowników dopiero wtedy, gdy każda poprawna odpowiedź zostaje poprawna. Przykład rozmowy pokazuje, jak to wygląda w asystencie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy lepszy model przestanie zmyślać podstawy prawne?

Będzie zmyślał rzadziej, ale nadal odpowiada z pamięci, bez daty i bez źródła. Dopiero wyszukiwanie daje każdemu cytatowi coś, na co może wskazać.

Czy mogę sprawdzić podstawę prawną, którą podał asystent?

Tak: otwórz oficjalny tekst i przeczytaj artykuł. W asystencie opartym na źródle odpowiedź już go linkuje.

Czy to ważne tylko dla prawników?

Nie. Księgowi, kadrowi i każdy, kto pyta asystenta o próg, stawkę albo termin, trafiają na ten sam problem, a nawet bardziej, bo pytają o liczby.

Chcemy korzystać z Google Analytics, aby sprawdzać, jak odwiedzający korzystają z tej strony. Narzędzie zapisuje pliki cookie i przesyła twój adres IP do Google, dlatego działa tylko za twoją zgodą.